وتار ‌
كۆچ دەكەن یان ڕادەكەن لە توركیا؟
*مەهمەت باڕلاس

دواجار ڕۆژنامەی نیوۆرك تایمز- یش، باسی لەوانە كرد كە لە توركیاوە ڕادەكەن. بەگوێرەی ڕۆژنامەكە بەحساب "لە دامەزراندنی توركیاوە هەتا ئێستا یەكەمجارە ئەو خێزانانەی لە ئاستێكی باڵای ڕۆشنبیری و كاری بازرگانیدان توركیا جێدەهێڵن."
بەپێی هەواڵەكە ژمارەیەكی زۆریان لە یۆنان، پورتوگال و ئیسپانیا لە ڕێگەی كڕینی موڵكەوە لە توركیاوە كۆچیان كردووە. 
ئەوانەی دێن و دەڕۆن
بێگومان كۆچ تەنها بەوە نابێت لە توركیاوە بڕۆی بۆ دەرەوە.
بەگوێرەی زانیاریەكانی دەزگای ئاماری توركیا " TÜİK" و كۆكردنەوەی ئەو زانیاریانەی لە میدیاوە هەیە، لە ساڵی 2017 دا ئەوانەی لە وڵاتانی دەرەوە كۆچیان بۆ توركیا كردووە لەسەدا 22,4 زیادیكردووە و گەیشتوەتە 466 هەزار و 333 كەس. لەبەرامبەردا ئەوانەی لە توركیاوە بۆ دەرەوە كۆچیان كردووە لەسەدا 42,5 زیادیكردووە و گەیشتوەتە 253 هەزار و 640 كەس.
توركە ملیۆنێرەكان
لە هەواڵەكەی نیورۆرك تایمز- دا داتاكانی پەیوەست بە توركیا لە (لێكۆڵینەوەی كۆچی سامانی جیهانی Global Wealth Migration Review) خراوەتەڕوو. بەم پێیە لەنێوان ساڵانی 2016 بۆ 2017 لانیكەم 12 هەزار ملیۆنەر كە دەكاتە لەسەدا 12 ی سامانی توركیا، سامانەكانیان بۆ دەرەوەی وڵات گواستوەتەوە. بەگوێرەی ڕاپۆرتی لێكۆڵینەوەی كۆچی سامانی جیهانی كە لەلایەن بانقی AfrAsia ەوە ئامادەكراوە زۆربەی ئەو سامانە بۆ ئەوروپا و وڵاتی ئیمارات گواستراوەتەوە. 
بۆچی دەڕۆن؟
بەرلە هەموو شتێك با جەخت لەوە بكەینەوە كاتێك ئەو جۆرە هەواڵانە دەخوێنیەوە، لەبری ئەوەی یەكسەر كاردانەوە نیشان بدەیی و بڵێی "ئەوانە خۆیان دوژمنی ئێمەن" دەبێت هەوڵ بدەین هۆكاری كۆچكردنیان لە توركیاوە تێبگەین. چونكە ئەو كۆچەی دەرەوەی وڵات تەنها كاردانەوە نییە لە ژینگەی سیاسی توركیا و لەوانە پێكنەهاتوون كە خۆیان بەلاوە "توركی سپی" یە.  
جۆرە جیاوازەكانی كۆچبەر
عەلیسەعید یڵكن كە دكتۆراكەی لە زانكۆی Bielefeld تەواوكردووە لەسەر ئەو توركانەی بۆ ئەڵمانیا كۆچ دەكەن لێكۆڵینەوەی كردووە و گوتویەتی پێویستە ئەو كۆچبەرانە بەسەر شەش جۆر دابەش بكرێن.
بەگوێرەی ئەو لێكۆڵینەوە كە لە سایتی گازەتە دوڤاردا بڵاوكراوەتەوە ئەوانەی لە توركیا بێ بەشن لە كار و دەستەبەری یاسایی "كۆچبەرە ملیۆنێرەكان"، ئەوانەی بەهۆی واژۆكردنی بەیاننامەیەكەوە كارەكانیان لەدەستدەدەن یان پێیانوایە كارەكەیان لەدەستدەدەن "كۆچبەرە واژوكراوەكان" هەیە. هەروەها ئەوانەی لە 15 تەمموزی 2016 دا دوای هەوڵی كودەتاكە ڕایانكردووە بە تەنیشت "كۆچبەرەكانی جەماعەت" كە "كۆچبەری نامسوڵمانن" ژمارەیان زۆرە.  
پێوستە تێبگەین
لە هەر سەردەمێكی دوور و نزیكی مێژویی، وڵاتێكین هەم كۆچ وەردەگرین و هەم كۆچیش دەدەین. هەتا ئێستا لە ئەڵمانیا نزیكەی 4 ملیۆن كۆچبەری تورك هەیە. واتە لە كاتێكدا دەمانەوێت لە هەموو هۆكارە نەرێنیەكانی كۆچ تێبگەین، دەبێت هەموو ڕەهەندەكانی ببینین.


337 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
04/01/2019